مازیار اسلامی

بیش از ۵۵ سال از ساخت فیلم‌هایی در سینمای ایران می‌گذرد که در مطالعات سینمایی تحت عنوان موج نو سینمای ایران نامیده می‌شود. در سال ۱۳۴۸ فیلم "گاو"، "آرامش در حضور دیگران" و "قیصر" ساخته شدند که این فیلم‌ها البته در زمان ساختشان با قصد و نیت راه‌اندازی یک موج سینمایی ساخته نشدند اما بعدها در مطالعات سینمایی به تدریج این فیلم ها و فیلم‌های بعدی که خود این کارگردان‌ها و کارگردان‌های دیگه مثل بهرام بیضایی یا سهراب شهید ثالث، امیر نادری، مسعود کیمیایی ساخته شدند را موج نو سینمای ایران نامیدند. با گذشت این سال‌ها بررسی سینمای موج نو به نظر در مطالعات سینمایی ایران بررسی انتقادی آن البته یه ضرورت است؛ به این خاطر که این سینما و این جریان عمدتاً در مقابل جریان دیگری در سینمای پیش از انقلاب قرار میگیرد که باز در مطالعات سینمایی تحت عنوان "فیلم فارسی" نامیده می‌شود. در مورد فیلم فارسی خیلی واضح است که این اصطلاح را به لحاظ تاریخی دکتر هوشنگ کاووسی برای تحقیر و تخفیف جریان سینمای عامه‌پسند و تجاری ایران در پیش از انقلاب ابداع کرد و عموماً در پس این اصطلاح شما یک دیدگاه شرق شناسانه می‌بینید. به این مفهوم که یک تحصیل کرده از کشور فرانسه بازگشته نگاهش به فیلم‌های عامه پسند در سینمای ایران همواره با یک جور ارجاع به مولفه‌های تحقیرآمیز فرهنگ ایرانی مثل مثلاً آبگوشت و حمام عمومی عنوان گذاری و نامگذاری می‌شود. و در واقع قصد خود اصطلاح فیلم فارسی می‌تواند به شکل پنهان یه جور رویکرد تحقیرآمیز شرق شناسانه رو پیدا کند گرچه  این اصطلاح عموماً با گذشت بیش از نزدیک به ۷۰ سالی که از ابداعش در مطالعات سینمایی میگذره در فضای انتقادی سینمای ایران همچنان به کار می‌رود یعنی همچنان. فیلم فارسی یک اصطلاح برای منکوب کردن یا تحقیر فیلم‌هایی که عموماً منتقدان از آن به اصطلاح راضی نیستند یا این فیلم‌ها رو بر بستر فیلم‌های تجاری صرفاً به عنوان یک سری محصولات تحقیرآمیز و مبتذل فرهنگی می‌شمارند به همین دلیل جالب است که وقتی ما کل تاریخ سینمای ایران را به خصوص در پیش از انقلاب و حتی می‌توانیم بگوییم تا حدود زیادی در پس از انقلاب مطالعه میکنیم میبینیم که در مطالعات سینمایی اصولاً فیلم های سینمایی ایران در ذیل دو عنوان تقسیم بندی می‌شوند: فیلم‌های فارسی یعنی همان فیلم‌های تجاری و عامه پسندی که به زعم منتقدان به اصطلاح مبتذل و حقیر هستند و فیلم‌هایی که هنری و ادامه موج نو سینمای ایران نامیده می‌شوند.